YÖRESEL MANİLERİMİZ

Edebiyat Dilinde Mani:
Başta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dizelik bir bendden meydana gelir. Ama dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş maniler de vardır. Birinci, ikinci dördüncü dizeler birbirleriyle kafiyeli, üçüncü dize serbesttir. Yani kafiye dizilişi aaxa'dır. aaaxa düzeninde maniler de var. İlk iki dize hazırlık dizeleridir. Son iki dize ile anlam bağlantısı yoktur. Asıl anlatılmak istenen son iki dizede verilir. Birçok mani çeşidi vardır. En çok kullanılanlar düz ya da tam mani, kesik mani, cinaslı mani, yedekli mani, artık mani’dir.

Düz Mani: Yedişer heceli dört dizeden oluşur. Kafiyeleri çokluk cinassızdır.
Kesik mani: Birinci dizesi 7 heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük grubu olan maniler. Bu kesik dize sadece kafiyeyi hazırlar. Eğer meydan ve kahvehanelerde söylenen ve ilk dizeleri "aman aman" ünlemi ile doldurulan manilerse bunlara İstanbul manileri denir.
Cinaslı mani: Kesik manilerde eğer kafiye cinaslı ise bunlara cinaslı mani denir.
Yedekli mani: Düz maninin sonuna aynı kafiyede iki dize daha eklenerek söylenen maniler. Cinaslı kafiye kullanılmaz, birinci dizeleri anlamlıdır. Yedekli maniye artık mani de denir.
Deyiş: İki kişinin karşılıklı söylediği manilerdir. Soru yanıt şeklinde düzenlenir. Bir başka kişinin ağzındanmış gibi aktarıldığı şekilleri de vardır.

Derleme maniler

Bağ a vardım nar için Gül kopardım yar için Anneler kız doğurmuş deli kanlılar için	Maniye ayaz derler güzele beyaz derler senin gibi erkeğe küllükte horoz derler	Bileziğim var benim bileğime dar benim Akbaşların içinde orta boylu yar benim
Seviyorum ama kimi En tatlı birisini Nasıl anlatsam sana İlk harfine baksana	Bizim köyün kızları Sürmelidir gözleri Gözlerine bakarken Kaçırdım öküzleri	Hatıra hatıra dedin Başımın etini yedin Alsana bir hatıra Ömür boyu beni hatırla
Ak koyun almadın mı? Kümese koymadın mı? Kör olası kaynana, Sen hiç gelin olmadın mı?	Kilimi yere serdim Lale gülleri derdim Meğer dikeni batacak Bunu nerden bileydim	Derdim baştan aşıyor Çilem dolmuşta yaşıyor Ben tek başıma kaldım Herkes eşle yaşıyor
Gölden tuzu topladım Yâr’in yanına hopladım Burdan'dan ayrılmayam Ben bu kıza doymadım	Koyunum var karaman Kaybolursa araman Ben bir reçber kızıyım Şehirliye yaraman	Maydanoz ot değil mi? Yaprağı dört değil mi? seni benden ayıran bana düşman değil mi?
Bostanlarda fasulye Anam gitti gezmeye Ben anamdan örendim İnce boncuk çizmeye	Tren gelir öterek Kömürünü dökerek Ben anamdan ayrıldım Gözümden yaş dökerek	Yumurtanın sarısı yere düştü yarısı on beşime varmadan oldum subay garısı
Ak koyun kuzusuna Gün doğar yüzün yuna Ne desen de ağlasam Alnımın yazısına	Çaya inesim geldi Şeker yiyesim geldi Ala gözlü ablamı Gene göresim geldi	Su içtim kana kana, Sular akar yana yana, Yüzün bir gün görmedim, Bilmem gidem ne yana
Ak tavuk almadın mı? Kümese koymadın mı? Kör olası kaynana Sen gelin olmadın mı?	Kara kara karınca Kara kola varınca Allah yardımcı olsun Ben kabrime varınca	Kapelesi ketenden Yârim indi trenden Boynuna sarılayım Gülünü incelmeden
Baban carsıya vardı mı? Alını yeşilini aldı mı? Suda kızıma dedi mi? Haydı kızım kutlu olsun.	Saksan kondu bir dala Yarsı ak yarsı gara Eyi çalış a sevgilim Gündeliğin beş para	Hadi kız kınan kutlu olsun, Burada dilin tatlı olsun. Çağırın gelin kızın anasını Kızı gelin oldu görsün
Gölden tuzu topladım Yâr’in yanına hopladım Buradan da ayrılamam Ben bu kıza doymadım	A dağlar ulu dağlar Yem yeşil oldu bağlar Askerlerin anaları Uyur uyanır ağlar	Kilimi yere serdim Lale gülleri derdim Meğer dikeni batacak Bunu nerden bileydim
Yeni evler kiremit   Eski yare selam et   Çok seviştik tez ayrıldık Haklarını helal et	Sarı bostan dilcen mi? Bir dilim vercen mi? Asker oldum gidiyom Kıymetimi bilcen mi?	Kırda yaydım koyunu Çayda verdim suyunu Terziler mi kesti a yarim İkimizin boyunu
Kara koyun keneli Mintanı var düğmeli Geçme güzel karşılama Yaktın beni temmelli	Dere baştan taşmaz mı? Yol gedikten aşmaz mı? Sil gözünün yaşını Ayrılan kavuşmaz mı?	Penceresi perdeli   Çiçek açmış zerdeli  Bende bir yari sevdim  O da benden sevdalı
Ak keçinin ayranı Geldi kurban bayramı Asker oldum gidiyom Kızlar yapsın bayramı	Küçüklerin deresi  Çok geniştir meresi  Adamı mahkemelik eder O gıymetli Aktepesi	Yıldıza bak yıldıza İplik sardım ılgıza Sen beni alamazsın Ucuza bak ucuza
Kırda yaydım koyunu Çayda verdim suyunu Terziler mi kesti a yârim İkimizin boyunu	Motor geliyor motor Otur sevdiğim otur Gönül kimi severse Dünya güzeli odur	Ah ışıklar ışıklar Şaklamıyor kaşıklar Benizinden bellidir Sevda çeken aşıklar
Ayağında pijama  Cama gel yârim cama  Herkes alsa sevdiğini  Dünya ne olur acaba	Kara koyun keneli Mintanı var düğmeli Geçme güzel karşılama Yaktın beni temmelli	Elma attı taş diye Dağları dolaş diye A Kız seni çok seviyom Derdime ilaç diye
Gök sekinin kırına Pamuk attım huruna Kim delirmiş ben delircen İl kızının yoluna	Gitmez oldu dizlerim görmez oldu gözlerim A dostlar kimselere Geçmez oldu sözlerim	Elma ata ata Şeftali sata sata Yanım belim ağrıdı Yanlınız yata yata!
Hamamın penceresi İçinin çerçevesi Şu ılgının kızları Bulaşık tenceresi	Altın gibi azizdim Şeker gibi lezizdim Saltanat ağacında Yetişmiş tek filizdim	Oğlan uğra işine Aklın topla başına Ben onlardan değilim Yanak verem dişine
Sekiz çift çorap ördüm Sekiz kaynım giysin deyi Sandık açıp çeyiz dizdim Celal oğlan görsün diye	Çayda çanak kırılmış Kız oğlana vurulmuş Oğlan almam dedikçe Kız boynuna sarılmış	Dere boyu gidelim Koyun kuzu güdelim Senle beni görmüşler İnkâr bayrım edelim
Tut yedim duttu beni Yârim unuttu beni Yarı yola varmadan Hıçkırık tuttu beni	Kayalar yarılmasın Yar bana darılmasın Yar bana darılıp da Ellere sarılması	Gelin geldi evimize, Şenlik kurdu köyümüze, Hoş geldin allı gelin, Sefa geldin pullu gelin
Allah muradını verdi, Anasını kızsız koyan Evlerini ıssız koyan, Testisini susuz koyan.	Oğlan uğra işine Aklın topla başına Ben onlardan değilim Yanak verem dişine	Dere baştan taşmazmı Yol gedikten aşmazmı Sil gözünün yaşını Ayrılan kavuşmazmı
Bacalarda mubatca Açılır akçe akçe Gine karşılama geçti Al yanaklı Hatice	Sarı bostan dilcen mi? Bir dilim vercen mi? Asker oldum gidiyom Kıymetimi bilcen mi?	Penceresi perdeli Çiçek açmış zerdeli  Bugünlerde bir yar sevdim  O da benden sevdalı
Ökçe harman düzleri Çakır ela gözleri  Orta yerde oynuyor İki amca kızları	Kara koyun yayılır Yayıldıkça sayılır Çıkma güzel dışarı Seni gören bayılır	Küçüklerin deresi Çok geniştir meresi  Adamı mahkemelik eder  O gıymetli Aktepesi
Motor geliyor motor Otur sevdiğim otur Gönül kimi severse Dünya güzeli odur	Yıldıza bak yıldıza İplik sardım ılgıza Sen beni alamazsın Ucuza bak ucuza

 Necati Gökçe’den derleme

Şu derenin taşları Ötüşüyor kuşları Güzel güze gelinlerin Neden gülmüyor başları	Karanfil oylum oylum Geliyor selvi boylum Selvi boylum olmayınca Şen olmaz benim gönlüm	Armut daldan düşer mi? Günden yağmur düşer mi? Sevip sevip ayrılması Şanımıza düşer mi?
Şu dere baştanbaşa Gidelim taştan taşa Çıkar kız şalvarını Yırtayım baştanbaşa	Ay doğar sini gibi Sallanır gemi gibi Uyan güzel kız uyan Uyuma ölü gibi	Alfada bak alfada Yaprakları dalgada A kız seni alacam ama Koca köylü kavgada
Karanfil katar oldu Boynuma batar oldu A kız senin şerlerin Ölümden beter oldu	İşte geldik kapınıza El vurduk yapınıza Selam verdik ağalar Cümleten hepinize	Ak üzüm asmasıyım Nazilli basmasıyım Doktor bana ne yapsın Ben sevda hastasıyım
Dere boyu kızılcık Kız saçların kıvırcık Her yanın tamam emme Memelerin ufacık	Karanfilin dalı yok Çok güzelsin yârin yok Yârin elinden almışlar Cahilsin haberin yok	Dere geliyor dere Kumunu sere sere Dere beni al götür Yârimin olduğu yere
Kuyu kazdım derinden Suyu gelir serinden Abdest aldım namaz kıldım Gülmemelerin şerrinden	Kar yağar alçaklara Dökülür saçaklara Nasıl analar doğurdu Sığmazsın kucaklara	Elma versem almazsın Sen elmasız kalmazsın Al uçkurunu ben çözeyim Sana zahmet olmasın
Ay doğar aşar gider Gönülleri yakar gider Gül memelerin görülmüyor Ak gerdanın arasından	Kara koç boyanır mı? Öpsem yar uyanır mı? Sevip sevip ayrılmaya Söyle can dayanır mı?	Geline bak geline Kına yakmış eline Sarılacaklar bu akşam Gelin senin beline
A feridem a feridem Ne bakarsın geriden Kurbanlık koyunlar gibi Ayrılmışsın sürüden

Naile Karabulut’tan Derleme Maniler

Su gelir deste gider Ayrılır dosta gider Gurbet yansın yıkılsın Sağ gelen hasta gider	Ay doğar gediğinde Tanırım giydiğinden Canım ol yare kurban Dönmese dediğinden	Hisarın bedenleri Çevinin gidenleri Ne güzel baş bağlıyor Akbaşlar fidanları
Ekin ektim ot bitti Dalında bülbül öttü Ötmez olaydın bülbül Yarim gurbete gitti	Ay doğar batar şimdi Işığı tutar şimdi Yarimin kölesiyim Dilerse satar şimdi	Pamuk içinde çiğit Belinde altın divit Hem sararmış hem solmuş Bu kız güzel ve yiğit
Kara kayadan uçtum Çayır çimene düştüm Ne belalım başım var Vefasız yare düştüm	Ay doğar aşmak ister Al yanak yaşmak ister Şu benim deli gönlüm Yare kavuşmak ister	Ay doğar minareden Ölüm bu yareden Benim yarimi gönder Yeri göğü yaradan
Ay doğar sini gibi Sallanır servi gibi Yarin kokusu gelir İlk bahar gülü gibi	Kekliğim seker ağlar Tüyünü döker ağlar Anasız gelin olanlar İçini çeker ağlar	Şu dağlar solmasaydı Lalesi solmasaydı Ölüm Allahın emri de Ayrılık olmasaydı
Dip odanın kilimi Tut kaynana dilini Tutmaz isen dilini Niye aldın gelini	Deniz coştu göl oldu Yarim sana ne oldu Benim sana yandığım Memlekete şan oldu	Pabuç giymiş çocukları Bak bir sile topukları Beni baştan çıkardılar Parlayan bez boncukları
Sergenlerde çekirdek Bostanlar da bitecek Ben isterim babamdan Dört davul sekiz köçek	Evleri var üst başta Kurudum dalda taşta O orada ben burada Akıl kalmadı başta	Ayakkabı giyerim Üstü beyaz olursa Kaynanamı severim Oğlu(kızı) güzel olursa
Keteni bez edeyim Hangi yol gözeteyim Kara gözlü yarimi Kimlere benzeteyim	Avlu dibi örümcek Aklım gitti görüncek Ben aklım yemedim Köy oğluna gidecek	Ev üstüne ev yaptım Çıktım üstüne baktım Yarim gelecek diye Çifte lambalar yaktım
İp attım ucu kaldı Ocakta saçı kaldı Ben büyüttüm el aldı Yürekte acı kaldı	Yaza yaza yaz geldi Mürekkebim az geldi Daha Yazacaktım ama Akbaşlara kiraz geldi	Elinde demir orak Mektup göndersem ırak Cebinde tarağı var ya Bana yadigâr bırak
Evleri ıssız koyanın Testiyi susuz koyanın Allah muradını verdi Anayı kızsız koyanın	Çaya inesim geldi Şeker yiyesim geldi Ela gözlü yârimi Gene göresim geldi	Armut dalda bir iki Saydım baktım on iki On ikinin içinde Gök yazmalı benim ki
Gelin geldi köyümüze Şenlik kurdu evimize Hoş geldin allı gelin Sefa geldin pullu gelin	Dağdan kestim kereste Kuş besledim kafeste Yarin hasta dediler Yetiştim son nefeste	Terledim yana yana Su içtim kana kana Yüzünü bir göremedim Bilmem gidem ne yana
Şu kocaman dağ bana Üzüm dolu bağ bana Değme, zincir kar etmez Zülfün teli bağ bana	Ay gelin aydan beri Çay gelir çaydan beri Ben yârimi görmedim Bir buçuk aydan beri	Bahçenizde gül var mı? Gül altında yol var mı? Gel gidelim sevdiğim Annenden izin var mı?
Kayadan indirmişler Tirene bindirmişler Sırma saçlı yarimi Gurbete göndermişler	Duvağın telli gelin Gümüşten telli gelin Buğulu gözünden Sevdiğin belli gelin	At üstünde jandarma Tut kolundan gönderme Kız ben seni alacağım Kimselere deyiverme
Bayram neşe günüdür Müminin düğünüdür Bugün sevinmek var ya Ramazan ürünüdür	Karanfili ekmedim Suyunu da dökmedim Yârimden ayırdılar Böyle dert hiç çekmedim	Tavanlarda tencere El vurmadım inciri Gâvur baban duymasın Çeker beni zincire
Köyümüze giderken Çeşmede at sularken Yârimin mektubunu Eğlendirme ver erken	Kayadan öküz bakar Alnında var bir sakar Yakışıklı genç varken Yaşlı olana kim bakar	Oynayana bakmalı Beşi birlik takmalı Oynayanın yollarına Malı mülkü satmalı
Akbaşların kızları Sürmelidir gözleri Gözlerine bakarken Kaçırdım öküzleri

B enim kendi yazdığım maniler (Feyzullah Kırca)

Kaşık kara yay gibi Gözün parlar ay gibi Ceylan gözlü yar sevdim Durmak bilmez tay gibi	Bahçede erik armut Parmak gibi karadut Benim dert bana yeter Düşürme içime kurt	Başında bez bağlama Karagözlüm ağlama Derdime dert ekleyip Ciğerimi dağlama
Bacaya leylek kondu Giydiğim kara dondu Bu sevdaya düşeli Oy benim aklım dondu	Kalbi göğsünde atan Sevip sokakta yatan Benim gara sevdalı Gör merhemi olmayan	Telgırafın teline Yârin saçın teline Su dökemez kimseler Sevdiğimin eline
Elimde bir gecere Sevdim seni bir kere Yar derdine düşeli Kapı oldu pencere	Yanağın olmuş kiraz Sendeki bu cilve naz Canımdan bezdirdi yav Duy beni gönlüne yaz	Evin bakar camiye Söversin hep hamiye Abdest namaz bilmezsin Benzersin haramiye
Giymişsin kara potur Hır hır sürersin motur Canımı sıkma gari Otur dizime otur	Konuşma balık malık Gözlerim sana dalık Benim gönlümse sana Yar ölümüne çalık	Bakma bana alık alık Sudan çıkarsa balık Yaşayamaz ki ölür Olsa da kalabalık
Dalları basmışta kiraz Nedir sendeki garaz Be insafsızın kızı Gel bize biraz biraz	Sen istedin de gittim Hayatı zindan ettim Seni unuttum sanma Sana eridim bittim	Çok naz âşık bezdirir Diyar diyar gezdirir Başkası sever bak beni Bakır bakar sezdirir
Bir güzel sen sanırsın Sevdama tuz banarsın Şu canımı çok yakarsın Bak kaybedip yanarsın	Kızlar var öbek öbek Hey gidi akkelebek Nerden buldum seni ki Dövdün başımda dübek	Ey ela gözlü yârim Geleyim seni sârim Sen beni getirmezsen Kimin yanına varim

Feyzullah Kırca

Akbaşlar köyü / Dursunbey